Ale nan kontni an
Pèspektiv · Afrik

Lanmen an se kontra a. Afrik ap gade kiyès k ap louvri pòt la.

Beijing resevwa prezidan Gabon an ak gad donè, yon gwo resepsyon ofisyèl, ak sis akò siyen. Washington ba li yon dine plen moun ak yon anbasad vid. Mwen pèdi twa akò nan twou sa a. Men sa mwen wè, ak sa ki dwe chanje.

Jacques M. Jean
Jacques M. Jean
· 7 min lekti
Gabon's President Brice Clotaire Oligui Nguema and China's President Xi Jinping shake hands in front of both national flags in Beijing
Beijing, novanm 2026.Foto: Présidence de la République gabonaise

Kontra a kòmanse nan pòt la

Jou 6 novanm 2026 la, Beijing louvri tapi wouj la pou prezidan Gabon an, Brice Clotaire Oligui Nguema. Vrèman vre. Yon gad donè ak twa inifòm. Timoun k ap voye drapo de peyi yo anlè. Yon gwo resepsyon ofisyèl. Yon tab siyati ak yon dosye vèt pou Gabon ak yon dosye wouj pou Lachin.

Mwen te wè foto yo rive soti nan Prezidans Gabon an. Apre sa, mwen li rezilta a. Yon deklarasyon ansanm ki leve relasyon an nan nivo yon « kominote ak yon avni pataje ». Sis akò siyen nan yon sèl vizit. Epi yon angajman piblik Lachin pran pou ede Gabon transfòme pwòp resous li yo lakay li, nan kad plan nasyonal kwasans 2026 rive 2030 la.

Sa se pa akèy. Sa se yon plan.

Semèn pase a, mwen te ekri ke mond lan sispann tann Etazini, e ke nan Afrik, patnè chinwa yo la, yo gen pri, yo angaje, pandan nou menm n ap fè webinè epi n ap tann. Semèn sa a, mwen wè fraz sa a tounen yon seremoni. Epi apre sa, yon kontra mwen te travay sou li pandan plizyè ane, remèt bay yon lòt moun.

Nan Afrik, kontra a pa kòmanse sou tab siyati a. Li kòmanse nan pòt la. Jan ou louvri l. Jan ou bay lanmen. Kiyès ou voye al resevwa avyon an. Chak detay se yon mesaj, epi chak mesaj li.

Poukisa Etazini ap pèdi teren nan Afrik?

Paske Afrik li chak siyal, epi siyal ki soti Washington yo di Afrik ka tann. An jiyè 2026, 41 peyi afriken pa t gen okenn anbasadè ameriken Sena a konfime. Nouvo tarif ameriken tonbe sou ekspòtasyon afriken yo, pandan Lachin louvri aksè san tarif pou 53 peyi afriken jou 1ye me 2026 la. Epi lè prezidan afriken yo vizite Washington, resepsyon an sanble ak yon odisyon, pa yon patenarya.

Lachin trete Afrik tankou yon envestisman alontèm. Etazini twò souvan trete l tankou yon tranzaksyon pou fèmen anvan dine a fini. Lidè afriken yo wè diferans lan, epi yo siyen an konsekans.

De resepsyon, yon sèl prezidan

Menm nonm lan te chita sou toude tab yo. Se sa ki fè konparezon an jis.

An jiyè 2025, prezidan Oligui Nguema te vini nan Mezon Blanch lan ak kat lòt chèf Leta Afrik de Lwès ak Afrik Santral. Yon dine, senk prezidan, yon sèl tab. Lè prezidan Moritani an kòmanse dekri iranyòm ak lityòm peyi l, yo koupe l epi mande l pou l jis di non l ak peyi l. Yo felisite prezidan Liberya a pou angle li, nan yon peyi kote angle se lang ofisyèl la. Yon oditè nan Dakar di RFI senk lidè yo te sanble ak kandida k ap chèche travay.

Prezidan Gabon an byen sèvi ak kèk minit li yo. Li di Gabon gen tè ra ak anviwon yon ka rezèv manganèz mond lan konnen. Li di li vle transfòme manganèz sa a lakay li, pou kreye travay pou jèn gabonè yo. Epi li di, avèk politès, si konpayi ameriken yo pa vini, lòt peyi ap vini.

Yo vini. Sèz mwa apre, lòt peyi a ba li yon vizit ofisyèl senk jou, premye a depi li pran pouvwa a, yon gad donè militè, yon gwo resepsyon chèf Leta a ofri, ak yon angajman siyen pou ede Gabon transfòme resous li yo lakay li. Egzakteman sa li te mande Washington.

President Oligui Nguema and President Xi Jinping review a military honor guard on a red carpet in Beijing
Akèy la nan Beijing.Foto: Présidence de la République gabonaise

Mwen se Ameriken. Mwen chwazi peyi sa a. Mwen ko-prezide American Business Council Gabon paske mwen vle konpayi ameriken yo genyen nan Afrik. Se poutèt sa li fè mal. Yo te di nou sa Gabon te vle. Byen fò. Sou pwòp tab pa nou.

Yon chèz vid se yon mesaj tou

Afrik gen 54 peyi. An jiyè 2026, 41 ladan yo pa t gen okenn anbasadè ameriken Sena a konfime. Gabon se youn nan yo, depi janvye 2026. Twou a vin pi laj an desanm pase a, lè Washington rele tounen plis pase yon douzèn anbasadè karyè sou kontinan an yon sèl kou. Yon ansyen anbasadris ameriken nan Botswana di to pòs vid sa a pa janm wè nan istwa modèn.

Mwen respekte diplomat karyè yo k ap dirije anbasad sa yo kòm chaje dafè. Anpil ladan yo ekselan. Men yon chaje dafè jere bilding lan. Yon anbasadè louvri pòt prezidan an. Lè yon peyi voye yon ranplasan pandan yon ane oswa plis, gouvènman ki resevwa a tande yon sèl fraz: ou pa yon priyorite.

Gen politik ki ekri a, epi gen politik reyèl la.

Dokiman ofisyèl nou yo di Afrik enpòtan. Politik nou kite chèz la vid. Afriken yo kwè chèz la.

Pou nou jis, mank pèsonèl nan Afrik pa t kòmanse ak administrasyon sa a. Li travèse plizyè. Men li pa janm te laj konsa, epi li pa janm te vizib konsa bò kote yon rival ki voye pi bon moun li yo epi kenbe yo la.

Twa akò siyen. Twa akò pèdi.

Pou mwen, sa se pa teyori.

An septanm 2024, yo te envite m Washington ak anviwon 30 lòt konpayi ameriken pou rankontre prezidan Gabon an nan Chanm Komès Etazini. Nou kat te fè vwayaj la: mwen, direktè finans nou, vis-prezidan devlopman entènasyonal nou, ak direktris maketing nou. Nou te vini pou travay, pa pou gade. Yo te chwazi konpayi mwen pou yon tab wonn fèmen ak prezidan an ak ekip li. Li te reyèl. Vrè kesyon, vrè pwojè, vrè enterè sou toude bò tab la.

Apre sa, seremoni ofisyèl siyati a vini. Minis Afè Etranjè Gabon an. Prezidan an. Anbasadris ameriken nan Gabon an, Vernelle Trim FitzPatrick, youn nan diplomat ki pi angaje mwen janm travay avè l. Dirijan Chanm Komès la. Nou siyen twa akò.

Signing ceremony in Washington under U.S.-Africa Business Center and Invest in Gabon banners, with Gabonese and American officials standing behind the table
Seremoni siyati a nan Washington, septanm 2024.

Pou yon konpayi gwosè pa nou, sa pa t sèlman yon kontra. Se te yon moman desizif. Li montre sa nou te ka vin tounen, epi li te fèt pou grandi nan nouvo pwojè. Anbasadris FitzPatrick pwouve pwen tout atik sa a: lè bon moun lan chita sou chèz la, pòt yo louvri. An janvye 2026, li te pami anbasadè karyè yo rele tounen. Gabon pa gen anbasadè ameriken depi lè sa a.

Nou pèdi toulètwa.

Pa paske yon lòt pwopozisyon te pi bon. Nou pèdi yo akòz mank sipò bò kote pa nou, akòz desizyon sou tarif Washington pran san panse ak yon ti patnè, ak yon politik ki chanje règ yo chak kèk mwa. Gabon te sispann nan pwogram preferans komèsyal ameriken an, AGOA, an 2024 epi se ane sa a sèlman yo remete l. Pandan tan sa a, nouvo tarif ameriken tonbe sou li, epi Lachin louvri mache li san tarif. Sa ki pase anndan pwosesis sa a merite pwòp istwa pa l. Mwen pral rakonte l nan pwochen atik mwen.

Toulètwa ale nan menm konpayi an: Huawei. Semèn sa a, mwen wè dènye a ale, devan tout moun.

Kidonk, kisa sa te ye? Enkonpetans bò kote pa nou? Nou twò piti? Mwen poze tèt mwen toude kesyon yo. Repons onèt la pi senp. Lachin vini, li rete, li finanse, epi li kenbe pawòl li. Nou menm, nou voye siyal ki di: petèt.

Si mwen te chita sou chèz prezidan an, mwen t ap pran menm desizyon an. Yon chèf Leta dwe pèp li rezilta, pa fidelite bay yon patnè ki pa rele l tounen.

Nouvo ekonomi an mache sou de bagay. Afrik gen toude.

Pwochen ekonomi an mache sou done ak resous natirèl. Afrik gen toude an abondans.

Resous yo konnen. Manganèz, kobalt, lityòm, tè ra, petwòl, bwa. Gabon pou kont li gen anviwon yon ka manganèz mond lan konnen, yon materyo kle pou batri ak asye.

Done yo se pati pifò moun pa wè a. Yon gwo pati nan done Afrik yo poko kolekte. Dosye medikal toujou sou papye. Rekòt agrikòl pèsonn poko mezire. Tit tè, lang, peman sou telefòn, tan an, tè a. Moun ki bati sistèm ki kolekte done sa yo ap fòme mache yo, rechèch yo, ak pwodui k ap soti ladan yo. Pandan plizyè deseni.

Se poutèt sa yon akò teknoloji ki ale nan Huawei enpòtan plis pase yon wout oswa yon estad. Enfrastrikti pa sèlman beton ankò. Se kiyès ki kenbe kle done yo. Mwen pase 25 ane ap bati sistèm teknoloji nan 15 peyi. Mwen konnen konpayi ki enstale sistèm lan anjeneral se li k ap jere l pandan yon jenerasyon.

Se kesyon souverènte dènye atik mwen an, an tan reyèl. Afrik ap posede done li yo, oswa l ap lwe yo tounen. Kounye a, pi bon òf ki sou tab la pa soti bò kote pa nou.

Sa yon Amerik serye t ap fè lendi maten

Anyen nan sa pa mande yon nouvo doktrin. Li mande pou kenbe pawòl.

  1. Ranpli chèz yo. Nonmen anbasadè nan chak kapital afriken, kòmanse ak ekonomi resous ak done yo. Ba yo yon manda komèsyal, pa sèlman yon ajenda sekirite.
  2. Resevwa prezidan yo tankou patnè. Yon lidè, yon vizit, pwotokòl konplè. Prepare sal la. Konnen non yo. Konnen sa yo te mande dènye fwa a.
  3. Fè komès la previzib. Yon patnè pa ka planifye yon min oswa yon sant done sou dizan ak tarif ki chanje chak trimès. Fikse kondisyon yo pou yon deseni.
  4. Finanse nan menm vitès ak akò a. Si Lachin pase soti nan siyati rive nan finansman nan kèk mwa, DFC ak EXIM dwe fè menm bagay la. Yon akò san lajan dèyè l apre douz mwa se yon kominike pou laprès.
  5. Transfòme lakay. Gabon mande transfòmasyon lokal manganèz li. Bati òf sa a ansanm avè yo. Valè ajoute nan Afrik se kontra a, pa yon konsesyon.
  6. Bati sistèm done ki pou Afriken yo. Ofri enfrastrikti kote done yo rete nan peyi a epi konesans lan pase bay enjenyè lokal yo. Souverènte se sèl bagay Amerik ka ofri pi byen pase nenpòt lòt moun, si li chwazi fè sa.

Pòt la pap rete louvri pou tout tan

Mwen grandi an Ayiti. Mwen konnen sa sa fè lè yon gwo peyi pale de ou olye li pale avè ou. Afrik konnen santiman sa a tou. Li konnen tou kounye a li gen chwa.

Mantalite kolonyal la te sipoze Afrik t ap toujou tann devan pòt la. Mond sa a fini. Jodi a, se Afrik ki louvri pòt la, epi se li ki deside kiyès ki antre an premye.

Kounye a, pòt la toujou louvri. Gabon toujou di li lib epi louvri pou tout moun. Men chak anbasad vid, chak dine prese, chak akò pèdi pouse l yon ti kras pi pre fèmen. Epi lè pòt sa a fèmen, l ap pran yon jenerasyon pou louvri l ankò.

Lanmen an se kontra a. Ann kòmanse bay lanmen tankou nou vle di l toutbon.

Pataje l

Si atik sa a fè w reflechi, voye l bay yon moun k ap jwenn menm benefis la.

Kesyon atik sa a reponn

Poukisa Etazini ap pèdi enfliyans nan Afrik?

Mank konstans. An 2026, 41 nan 54 peyi afriken yo pa t gen anbasadè ameriken Sena a konfime, tarif ameriken sou ekspòtasyon afriken yo monte, epi lidè afriken ki vizite yo jwenn resepsyon prese. Lachin ofri vizit ofisyèl, finansman, ak aksè nan mache li san tarif.

Kijan Lachin te resevwa prezidan Gabon an an novanm 2026?

Xi Jinping resevwa prezidan Brice Clotaire Oligui Nguema pou yon vizit ofisyèl senk jou, soti 3 rive 7 novanm 2026, ak onè militè ak yon gwo resepsyon ofisyèl. De peyi yo siyen yon deklarasyon ansanm ak sis akò.

Poukisa Afrik enpòtan nan nouvo ekonomi mondyal la?

Pwochen ekonomi an mache sou done ak resous natirèl. Afrik gen mineral kritik tankou manganèz, kobalt ak lityòm, ak yon gwo kantite done ki poko kolekte. Moun ki bati sistèm ki kolekte yo ap fòme mache demen yo.

Kisa Etazini dwe fè pou konpetitif nan Afrik?

Ranpli pòs anbasadè yo, resevwa lidè afriken yo tankou patnè, fè kondisyon komèsyal yo previzib, finanse vit, sipòte transfòmasyon lokal resous yo, epi bati enfrastrikti done ki pou Afriken yo.

Kiyès Jacques M. Jean ye?

Jacques M. Jean se yon fondatè ak teknològ ameriken ki fèt an Ayiti, ak 25 ane ap bati sistèm teknoloji nan 15 peyi pou konpayi tankou Honeywell ak Schneider Electric. Li se PDG TechFides ak ko-prezidan fondatè American Business Council Gabon.

Jacques M. Jean
Jacques M. Jean

Fondatè ak teknològ ameriken ki fèt an Ayiti. 25 ane teknoloji antrepriz nan Honeywell, Invensys ak Schneider Electric, ak pwojè nan 15 peyi. PDG TechFides, ko-prezidan fondatè American Business Council Gabon, fondatè ak prezidan Levoila.

Patisipe nan konvèsasyon an

Kisa ou panse?

Mwen li chak repons. Ak pèmisyon ou, mwen pibliye sa yo ki fè konvèsasyon an avanse.

Opsyonèl, pa janm parèt. Sèlman si ou vle yon repons.