Ale nan kontni an
Perspectives · Sekirite

Nonm ki te gen plis valè Ozetazini an pa t gen okenn pwoteksyon

Jensen Huang responsab chwa li yo. Se pa sa kesyon an ye. Kesyon an se kijan sèl nonm ki deside kiyès ki jwenn chip IA yo te rete ekspoze pandan ane, ak sa konsèy administrasyon yo ak Washington pral fè pou pwochen an.

Jacques M. Jean
Jacques M. Jean
· 9 min lekti
An empty hotel lobby late at night: two leather armchairs under one brass lamp, a rainy city skyline through the glass, and a lone figure standing with his back turned
Onzè diswa. Okenn pwotokòl.Illustration

Lobi a a onzè diswa

Mwen wè sa San Paolo. Mwen wè sa Prag. Mwen wè sa nan yon douzèn lòt vil non yo pa enpòtan.

PDG a vole vini pou yon reyinyon jeneral, yon evalyasyon pèfòmans, oswa pou gade yon konpayi nou ta ka achte. Jounen an pwograme a la minit. Badj, ajennda, moun k ap akonpaye. Apre sa jounen an fini. Vè dizè oswa onzè diswa, ekip dirijan an chita nan lobi otèl la, oswa nan yon dine yon moun lokal òganize, san okenn pwotokòl. Pèsonn p ap tcheke kiyès ki nan sal la. Pèsonn p ap mande kijan etranje ki chita bò tab la te konnen non PDG a.

Epi toujou gen yon moun ki konnen non an. Yo parèt, yo chita, yo kòmanse yon konvèsasyon. Yo cham, yo byen enfòme, yo trè enterese. Pifò fwa se anyen. Yon komèsyal. Yon fanatik. Kouzen yon manadjè lokal k ap chèche travay. Men mwen kòmanse karyè m kòm analis sibèsekirite kay Honeywell, epi mwen aprann bonè ou pa gen dwa deside ki konvèsasyon ki danjere a. Se lòt bò a ki deside sa.

Mwen pase 25 an ap dirije teknoloji nan 15 peyi. Pandan tout tan sa a, mwen pa janm wè yon ekip dirijan resevwa yon brifing sou sa anvan yon vwayaj. Pa yon sèl fwa. Nou te pwoteje laptòp yo pi byen pase moun ki t ap pote yo.

Kidonk lè mwen li sa k rive Jensen Huang, mwen pa t sezi. Mwen te fache. Paske mwen gade pòt sa a rete ouvè pandan yon ka syèk, epi fwa sa a, se nonm ki gen plis valè Ozetazini an ki pase ladan l.

Sa nou konnen, ak sa nou pa konnen

Ann pridan isit la, paske istwa a toujou ap bouje.

8 novanm, Jensen Huang rekonèt yon relasyon andeyò maryaj li apre rapò ki konekte l ak Alice Huang, ki t ap dirije Megaspeed, yon konpayi Singapour ki te vin yon gwo kliyan Nvidia. Ankèt ameriken yo sispèk Megaspeed t ap fè chip Nvidia pase an Chin pou kontoune kontwòl ekspòtasyon yo. Gen ofisyèl ki sispèk Alice Huang t ap travay pou entèlijans chinwa. Sa poko pwouve. Megaspeed demanti tout fot. Pekin rele tout bagay la yon kanpay salisman.

Konsèy administrasyon Nvidia a ouvri yon ankèt endepandan. Apre sa vin gen rapò sou yon dezyèm relasyon, ak yon dirijan ki te rann li kont dirèkteman. 12 novanm, Huang demisyone kòm PDG konpayi li te fonde a.

Ak yon dènye fè. New York Times rapòte Prezidan an te enfòme an oktòb 2025 ke Huang te pwòch Alice Huang e ke entèlijans ameriken an te sispèk li. De mwa apre, chip pi wo nivo yo te otorize pou ekspòtasyon an Chin. Enfòmasyon an rete nan yon tiwa pandan yon ane pandan nonm sa a t ap dirije yon konpayi ki te vo prèske sis mil milya dola nan pi wo pwen li.

Mwen p ap ekri sou maryaj fanmi Huang yo. Mwen pa konnen anyen sou sa, e pèsonn k ap ekri sou sa pa konnen anyen nonplis. Jensen Huang fè chwa li yo, epi li responsab yo. De relasyon, youn ak yon moun ki anba otorite dirèk li, se yon rezon revokasyon nan nenpòt konpayi serye, espyon ou pa espyon.

Men si sèl leson isit la se ke yon nonm pisan te aji mal, nou p ap aprann anyen. Leson an konsène tout moun ki te bò kote l, ki te konnen valè li epi ki pa t fè anyen pou pwoteje l.

Gen moun ki se enfrastrikti

Men verite ki deranje a. Yon ti ponyen moun nan peyi sa a se pa sèlman dirijan yo ye. Yo se enfrastrikti.

Jensen Huang pa t sèlman ap dirije yon konpayi chip. Pandan twa lane, se li menm pèsonèlman ki te deside ki peyi, ki konpayi ak ki gouvènman ki jwenn materyèl ki antrene IA a. Kit ou dakò ak chwa li yo kit ou pa dakò, se kalite enfliyans sa a yon nasyon pwoteje.

Nou pwoteje Prezidan an ak Secret Service. Nou pwoteje pòt-avyon yo ak destwayè. Nou pwoteje fòmil rada yon avyon de gè ak otorizasyon sekirite ak kòfrefò. Nou pa t pwoteje sèl nonm ki te gen desizyon ki peze sou kous IA a plis pase desizyon nenpòt jeneral.

Tout sèvis entèlijans sou latè te konnen valè li anvan nou te admèt li pou tèt nou. Se poutèt sa li te vin yon sib. Pa paske li te neglijan. Paske li te vo sa.

Nou klasifye chip yo. Nou pa t klasifye nonm ki deside kiyès ki jwenn yo a.

Èske yo te pare pyèj pou li ?

Moun pa sispann poze m kesyon sa a, kidonk m ap reponn li fran. Mwen pa konnen, e pèsonn lòt k ap ekri sou sa pa konnen nonplis.

Sa mwen konnen se kwonoloji a. Prezidan an te brife an oktòb 2025. Istwa a pete an novanm 2026, kèk jou apre eleksyon mi-manda yo e kèk semèn apre Huang te sèvi ak premye piblikasyon li sou X pou plede kont entèdiksyon modèl chinwa kòd ouvè yo. Yon moun kenbe enfòmasyon sa a pandan yon ane epi li lage l. Kiyès, e poukisa kounye a, se kesyon piblik la merite repons yo. Poze yo se pa yon teyori konplo. Se siveyans demokratik.

Epi gen yon dezyèm posiblite moun bliye. Si yon sèvis etranje te mete yon moun pre li, relasyon an se te operasyon an, epi koule enfòmasyon an ka dezyèm ak la. Retire nonm ki deside ki kote chip yo ale se yon pri pou plis pase yon sèl gouvènman.

Nan tou de ka yo, kesyon an tounen menm kote a. Sistèm nou an te konnen, epi li pa t aji.

Twò pre drapo a

Gen yon leson pi ansyen anba sa a. Biznis ak gouvènman chak rann kont bay piblik la, men pa pou menm bagay yo. Yon konpayi dwe yon randman ak yon pwodui. Yon gouvènman dwe pwoteksyon ak règ ki jis. Depi de a vin twò pre, tou de sispann fè travay yo.

Gade dizuit dènye mwa yo. PDG Nvidia a vole al Pekin abò Air Force One. Li chita nan Biwo Oval la. Lè istwa a pete, Prezidan an rele l yon nonm onorab ki te fè yon travay estwòdinè pou peyi a. Depatman Komès la pa janm mete kliyan ki pi sispèk li a sou lis restriksyon an, epi dapre rapò yo, Sekretè Trezò a te oblije konfwonte Sekretè Komès la pou mande poukisa.

Sa se pa yon eskandal sou vi prive yon nonm. Sa se sa pwoksimite pwodui. Lè yon konpayi vin pre pouvwa a ase, avètisman sou li yo vin jennan. Regilatè yo ezite. Règ ekspòtasyon yo pliye. Yon brifing oktòb fini nan yon tiwa paske aji sou li t ap fè yon zanmi wont an desanm.

Konpayi an aprann move leson an tou. Yon PDG ki ka jwenn Prezidan an nan telefòn sispann kwè pèsonn ka di l non. Se konsa yon fondatè disipline, apre trant lane, rive ak de relasyon ki pa deklare ak yon konsèy ki vire je l gade lòt kote.

Mwen wè sa nan lòt peyi. Kote pi gwo konpayi an ak gouvènman an pataje menm tab la, ou jwenn oligak, monopòl, ak règ ki aplike sèlman pou lòt moun. Amerik sipoze kote sa pa rive a. Li rete konsa sèlman si biznis kenbe distans li ak pouvwa a, e pouvwa a ak biznis. Aksè, don, yon plas nan avyon an : tout sa gen yon pri, epi bòdwo a toujou rive.

Sa konsèy administrasyon yo dwe fè depi lendi maten

Mwen dirije konpayi epi mwen chita nan ase tab konsèy pou m konnen sa : anyen nan sa k ap vini la a pa konplike, e anyen pa chè bò kote mil milya dola valè sou mache a.

  1. Nonmen moun kritik ou yo. Chak konsèy ta dwe konnen ki twa a senk moun, si yo ta konpwomèt, ki ta ka fè konpayi an oswa peyi a mal. Ekri lis la. Revize l chak ane.
  2. Kontwole aksè nan tèt la. Kiyès ki antre nan ajennda PDG a, dine li yo, vwayaj li yo ? Jodi a se yon chèf kabinè ak yon fèy kalkil. Sa ta dwe yon pwosesis, ak verifikasyon pou nenpòt moun ki jwenn aksè prive repete. Megaspeed te yon kliyan. Kliyan jwenn aksè. Se egzakteman konsa sa fonksyone.
  3. Yon pwotokòl vwayaj pou ekip dirijan an. Yon brifing sou peyi a anvan vwayaj la. Yon règ sou kiyès ki ka vin jwenn gwoup la apre lè travay. Yon moun ki gen yon sèl travay : remake kiyès ki nan lobi a. Mwen pa janm gen youn nan 25 an. Pri a se yon sèl salè.
  4. Verifikasyon serye sou gwo patnè yo, moun yo ladan. Yon konpayi ki pran kontwòl yon kliyan kle an 2023 epi ki fè milya pase pa Singapour te merite plis pase yon chèk kredi. Li te merite yon kesyon sou kiyès ki posede l ak kiyès k ap dirije l.
  5. Yon règ PDG a pa ka anile. Relasyon anndan chèn kòmandman an deklare, oswa dirijan an ale. Pifò konpayi deja gen sa sou papye. Konsèy Nvidia a, dapre sa nou wè, pa t aplike l kont fondatè a. Sa se echèk konsèy la, pa sèlman pa li.
  6. Trete fondatè a tankou tout moun, apre sa pi strik toujou. Plis yon konpayi depann de yon sèl moun, se plis konsèy la dwe strik ak moun sa a. Konsèy yo fè lekontrè. Yo lache pou vedèt la. Vedèt la se sib la.

Sa Washington dwe fè

Gouvènman an pa ka jere sekirite yon konpayi prive. Li pa ta dwe fè sa. Men li ka fè kat bagay li pa t fè isit la.

Deside sa ki konte kòm yon byen nasyonal. Yon lis kout, pibliye, ak konpayi ak fonksyon ki, si yo ta konpwomèt, ta fè peyi a mal, tankou deziyasyon enfrastrikti kritik nou deja sèvi pou santral elektrik ak pò yo. Depi ou sou lis la, ou konnen sa, konsèy ou konnen sa, epi ou aksepte obligasyon ki vini avè l yo.

Bay konpayi sa yo yon biwo. Si yon PDG ki sou lis la resevwa yon apwòch dwòl nan yon ba otèl, kiyès li rele ? Pa gen nimewo. Mete youn : yon sèl biwo, yon sèl kontak, ou ka jwenn li nan yon èdtan. FBI deja brife chèchè inivèsite yo sou rekritman etranje. Li ka brife yon PDG. Si entèlijans lan te sispèk Alice Huang an 2025, Jensen Huang te dwe chita devan yon ajan nan semèn nan. Petèt li te fè sa. Si wi, anyen pa chanje, e sa pi mal.

Mete anbasad la travay. Lè yon anbasadè deplase anndan yon peyi, ofisye sekirite anbasad la konnen wout la, otèl la, ak kiyès ki gen chans parèt. Lè PDG yon konpayi ki sou lis la ateri nan menm peyi a, pèsonn nan anbasad la pa konnen li la. Sa se lanvè. Yon avètisman anvan vwayaj la, yon brifing trant minit lè li rive, yon non ak yon nimewo pou semèn nan. Mwen antre nan anbasad nan 15 peyi. Moun yo bon. Yo pa janm mande yo fè sa.

Separe avètisman an ak politik la. Avètisman an rive nan tèt la an oktòb 2025. Desizyon ekspòtasyon an ale nan lòt sans lan an desanm. Sistèm ki sipoze pwoteje byen estratejik yo pliye devan yon kalandriye komèsyal. Kongrè a ap mande poukisa kounye a. Se bon kesyon an.

Anyen nan sa pa touche vi prive pèsonn. Yon nonm ka viv lavi li. Peyi a ka toujou pwoteje fonksyon li okipe a.

Vrè leson an se sa m pa sispann repete a

Fè yon ti bak sou eskandal la epi gade fòm li.

Tout ekonomi IA a t ap pase nan yon sèl konpayi e, nan yon degre remakab, nan yon sèl nonm. Jijman li te deside kiyès ki jwenn pisans kalkil. Relasyon li yo te vin yon kesyon sekirite nasyonal. Demisyon li fè mache yo bouje nan yon jou.

Sa se pa yon pwoblèm Jensen Huang. Sa se yon pwoblèm konsantrasyon.

Mwen pase dezan ap di biznis ak gouvènman yo menm bagay la. Posede IA ou. Pa lwe avni ou nan men yon sèl founisè. Pa nan yon nuaj. Pa nan yon sèl fabrikan chip. Pa nan yon sèl peyi. Yon kabinè dantis nan Texas ak Repiblik Gabon gen menm ekspozisyon an, nan echèl diferan : si sa k ap fè operasyon ou mache a ap viv nan kay yon lòt moun, kriz pa li vin kriz pa ou.

Semèn sa a, konpayi teknoloji ki pi enpòtan sou latè a dekouvri pwen echèk inik li se te yon moun. Chak PDG k ap li liy sa yo ta dwe poze menm kesyon an sou pwòp konpayi li. Kiyès ki Jensen pa ou ? Kiyès k ap pwoteje l ? E kisa ou devni maten kote li pa la ankò ?

Lobi a toujou ouvè a onzè diswa. Gen yon moun ki deja chita la.

Nouvo atik pa imèl

Resevwa pwochen atik la an premye.

Yon imèl chak fwa mwen pibliye. Nòt sou IA, Afrik, Ayiti, ak biznis san fwontyè. Pa gen spam, ou ka kite nenpòt lè.

Imèl ou sèvi sèlman pou voye nouvo atik. Reponn nenpòt imèl pou dezabòne.

Pataje l

Si atik sa a fè w reflechi, voye l bay yon moun k ap jwenn menm benefis la.

Kesyon atik sa a reponn

Poukisa Jensen Huang demisyone nan Nvidia ?

Li demisyone 12 novanm 2026, apre li rekonèt yon relasyon andeyò maryaj li ak Alice Huang, ansyen dirijan Megaspeed, yon kliyan Nvidia ki baze Singapour ki anba ankèt ameriken pou transfè chip an Chin, epi nan mitan rapò sou yon dezyèm relasyon ak yon dirijan Nvidia ki te rann li kont. Konsèy administrasyon Nvidia a te ouvri yon ankèt endepandan.

Èske Alice Huang te yon espyon chinwa ?

Ofisyèl ameriken yo sispèk sa, men rive mitan novanm 2026, ankèt yo poko etabli ke li te aji kòm ajan gouvènman chinwa a. Megaspeed demanti tout fot epi Lachin rele akizasyon yo yon kanpay salisman.

Kisa gouvènman ameriken an te konnen sou relasyon Huang lan ?

New York Times rapòte Prezidan an te enfòme an oktòb 2025 ke Huang te pwòch Alice Huang e ke entèlijans ameriken an te sispèk li. Otorizasyon ekspòtasyon chip pi wo nivo pou Lachin te vini de mwa apre.

Ki leson konsèy administrasyon yo dwe tire nan eskandal Nvidia a ?

Idantifye ti ponyen moun ki, si yo ta konpwomèt, ta fè konpayi an mal, kontwole aksè bò kote yo, brife dirijan yo anvan vwayaj aletranje, verifye gwo patnè yo ansanm ak mèt yo, epi aplike règ deklarasyon relasyon anndan chèn kòmandman an kèlkeswa ran moun nan. Plis yon konpayi depann de yon sèl moun, se plis konsèy la dwe strik avè l.

Kisa gouvènman ameriken an ta dwe fè pou pwoteje dirijan estratejik yo ?

Pibliye yon estanda ki di ki konpayi ak ki fonksyon ki konte kòm byen nasyonal, bay konpayi sa yo yon sèl pwen kontak pou menas yo, fè anbasad yo brife epi akonpaye dirijan deziyen yo lè y ap vwayaje aletranje, epi kenbe avètisman entèlijans yo separe ak desizyon komèsyal ak politik yo.

Kiyès Jacques M. Jean ye ?

Jacques M. Jean se yon fondatè ak teknològ ameriken ki fèt an Ayiti, ki kòmanse karyè li kòm analis sibèsekirite kay Honeywell epi ki pase 25 an ap bati sistèm teknoloji nan 15 peyi. Li se PDG TechFides ak koprezidan fondatè American Business Council Gabon.

Jacques M. Jean
Jacques M. Jean

Fondatè ak teknològ ameriken ki fèt an Ayiti. 25 ane teknoloji antrepriz nan Honeywell, Invensys ak Schneider Electric, ak pwojè nan 15 peyi. PDG TechFides, ko-prezidan fondatè American Business Council Gabon, fondatè ak prezidan Levoila.

Patisipe nan konvèsasyon an

Kisa ou panse?

Mwen li chak repons. Ak pèmisyon ou, mwen pibliye sa yo ki fè konvèsasyon an avanse.

Opsyonèl, pa janm parèt. Sèlman si ou vle yon repons.