Ale nan kontni an
Perspectives · IA souvren

Monn lan sispann tann Etazini. Men li pa sispann gade.

Ewòp ap prepare sòti li. Kanada ap rasanble alyans nou te konn rasanble yo. Lachin ap bay IA li gratis. Yon rapò sou teren soti nan sal kote monn lan ap chwazi patnè teknoloji li yo, ak sa pwochen Kongrè a dwe pwouve.

Jacques M. Jean
Jacques M. Jean
· 8 min lekti

Men yon chif ki deranje. Nan kòmansman 2026, bawomèt konfyans Edelman nan jwenn konfyans nan konpayi teknoloji yo ap bese toupatou sou latè, epi konfyans nan teknoloji ameriken kounye a kouri apeprè 30 pwen dèyè konfyans nan teknoloji Lachin. Pa dèyè Ewòp. Dèyè Lachin.

Mwen pase 25 an ap bati sistèm teknoloji nan 15 peyi, pou konpayi tankou Honeywell ak Schneider Electric, epi mwen pa janm wè kat la deplase vit konsa. Kesyon an nan chak sal konsèy kote mwen chita, soti Dallas rive Libreville, se pa ankò « ki platfòm ameriken n ap achte ? ». Se « ki pòsyon nan avni nou nou dispoze lwe nan men yon peyi nou pa fin fè konfyans nèt ankò ? »

Kesyon sa a gen yon non kounye a : IA souvren. IA souvren vle di yon nasyon oswa yon biznis posede entèlijans li fonksyone sou li a : modèl yo, materyèl kote yo rete a, done yo aprann sou yo a, ak pouvwa pou kenbe yo ap mache kèlkeswa sa yon founisè oswa yon gouvènman etranje deside. Gade sa monn lan ap fè sou sa, rejyon pa rejyon, epi modèl la vin enposib pou rate.

Ewòp ap prepare sòti li

An janvye, Palman ewopeyen an vote 471 kont 68 pou kòmanse demonte depandans li sou teknoloji etranje. Chif dèyè vòt sa a esplike li. Twa konpayi ameriken kenbe apeprè 70 pousan mache nuaj Ewòp la. Inyon ewopeyen an depann de founisè ki pa ewopeyen pou plis pase 80 pousan pwodui ak sèvis nimerik li yo. Yon depite di l kare : san aksyon, Ewòp riske vin yon koloni nimerik.

Epi politik anba a cho. Otòn sa a, manifestasyon kont pri lavi a travèse kapital ewopeyen yo, ak jèn moun devan, kwense ant salè ki pa monte ak pri k ap monte. An Itali, dè milye moun mache kont pri lavi a ak depans zam yo nan menm souf la. Yon Ewòp fatige e fache se egzakteman Ewòp ki sispann achte ameriken otomatikman an.

Vòt palman an pa obligatwa. Direksyon an, li menm, klè. Gartner jwenn 61 pousan direktè enfòmatik Ewòp de Lwès yo deja planifye deplase travay yo vè founisè lokal. Ewòp ap pran dis lane pou rive. Li deside kòmanse.

Kanada antre nan sal Etazini kite a

Men devlopman ameriken yo pa gade a. Kanada, vwazen nou an, ap fè an silans travay rasanbleman Etazini te konn fè a. An fevriye, Kanada ak Almay lanse Sovereign Technology Alliance nan Konferans Sekirite Minik la. An jen, gouvènman Premye minis Carney a livre yon estrateji nasyonal IA ak kalkil souvren nan mitan l, ak douz patenarya entènasyonal IA deja siyen, soti Inyon ewopeyen rive Lend ak Gòlf la. Minis IA Kanada a rezime pozisyon an nan kèk mo : « Kanada ak Almay chwazi bati. »

Lè pisans mwayèn yo bezwen yon patnè yo fè konfyans sou IA, y ap jwenn youn. Sèlman se pa nou ankò.

Lachin p ap vann. L ap bay.

Lachin konprann yon bagay Washington poko konprann : nan pifò monn lan, obstak pou IA se pri ak pèmisyon. Kidonk Lachin retire tou de. Pi bon modèl ouvè li yo kounye a nan yon jenerasyon dèyè sistèm avanse ameriken yo, epi pwa yo gratis pou telechaje, gratis pou fè mache sou pwòp materyèl ou, lib de imè yon ofisye kontwòl ekspòtasyon. Pekin vlope sa ak yon diplomasi pasyan : yon plan gouvènans mondyal IA k ap ofri ranfòsman kapasite bay peyi an devlopman yo, ak yon nouvo òganis mondyal koperasyon IA ki chita Shanghai. Laboratwa chinwa yo ap pwopoze « ajan IA souvren » bay gouvènman sou tout wout Belt and Road la.

Epi Lachin ap rebati pwòp kay li pou matche ak sa. Ant 2021 ak 2025, Pekin koupe 12 200 pwogram inivèsitè, plis pase 30 pousan tout sa inivèsite li yo te ofri, epi ranplase yo ak IA, robotik, jeni semi-kondiktè ak syans done. Dakò ou pa dakò ak metòd la, sa se yon nasyon k ap redesine sistèm edikasyon li alantou avni an olye li defann tan pase a.

Rele diplomasi a dwòl si ou vle. L ap mache, paske li reponn kesyon kliyan an ap poze toutbon an : èske sa ap toujou pou mwen demen ?

Moun k ap gade yo : Amerik latin ak Lafrik

Amerik latin ap gade pre, e avèk efikasite. Brezil fèk separe 444 milyon dola enfrastrikti IA ant de kan yo : yon sant sipèkalkil nan Rio ak Huawei ak iFlytek, ak yon dezyèm machin yo prevwa sou Nvidia. Brazilya di estrateji a awotvwa : pa depann de okenn konpayi, okenn teknoloji, okenn peyi pou kont li. Sa se pa konfizyon. Sa se disiplin.

Epi Lafrik, mache nimerik k ap grandi pi vit sou latè a, se li Etazini neglije plis la. Mwen koprezide American Business Council nan Gabon, mwen sèvi kliyan atravè kontinan an, epi mwen ka di ou kijan sal la ye : enfrastrikti chinwa a prezan, li gen pri, li angaje, pandan angajman ameriken an se yon webinè ak yon tann-pou-wè. Kontinan ki pral kenbe yon ka limanite an 2050 lan ap chwazi patnè teknoloji li yo kounye a menm. Nou prèske pa nan konkou a.

Mesaj n ap voye soti lakay nou

Poukisa monn lan doute de nou ? Paske anvan monn lan jije sa yon peyi ap ekspòte, li jije kijan peyi sa a trete pwòp pèp li. E sou pwen sa a, n ap rakonte yon istwa okenn diplomat pa ka makiye.

Kòmanse ak sante. Apeprè de sou twa fayit pèsonèl Ozetazini gen fakti medikal ladan yo. Reflechi sou sa sa vle di. Ou ka travay tout vi ou nan peyi ki pi rich nan listwa a, sèvi li onètman, epi mwa ou pèdi travay ou a, yon sèl sejou lopital ka efase tout sa ou te bati. Okenn lòt nasyon avanse pa fè pèp li sa. Monn lan konnen sa, paske sitwayen yo ki te etidye isit la tounen lakay yo al rakonte l.

Pandan tan sa a, n ap depanse yon bidjè defans k ap pwoche mil milya dola pa ane, anplis apeprè uit mil milya pwojè Costs of War inivèsite Brown nan konte pou lagè apre 11 septanm yo. Mwen pa nayif sou sekirite. M ap di sa chak operatè konnen : resous yo swiv priyorite yo, epi priyorite nou yo vizib depi tout kapital sou latè.

Edikasyon rakonte menm istwa a. Monn lan te konn voye pi bon elèv li yo ban nou paske inivèsite nou yo te destinasyon an. Otòn pase a, nouvo enskripsyon etidyan entènasyonal yo tonbe 17 pousan, akoz pwòp politik viza nou yo. Yo p ap bat nou. N ap retire kò nou. Pandan Lachin ap rebati yon tyè sistèm inivèsitè li alantou IA, n ap vire do bay moun ki te vle bati isit la.

Menm boom teknoloji pa nou an ap voye yon mesaj doub. IA ap adopte nan tout endistri, soti nan medsin rive nan manifakti ak dwa. Poutan konpayi teknoloji ameriken yo koupe prèske 200 000 travayè an 2026 pandan y ap depanse sòm rekò sou enfrastrikti IA. Benefis yo reyèl. Kesyon monn lan ap poze a se menm kesyon pwòp travayè nou yo ap poze a : benefis pou kiyès ?

Apre sa gade sa ti peyi serye yo ap fè. Singapou ouvri yon kont epay pou chak tibebe ki fèt epi li mete menm kantite lajan an ladan l, dola pou dola, pou chak timoun kòmanse lavi ak yon byen, pandan sistèm sante li kenbe pèp li deyò fayit. Yon vil-eta sis milyon moun konprann yon bagay yon sipèpisans bliye : pran swen jenerasyon ki la a pandan w ap envesti nan pwochen an se pa charite. Se estrateji. Se ekspòtasyon ki pi konvenkan yon nasyon genyen.

Yon bagay dwe chanje. Pa paske se charite, men paske kredibilite kòmanse lakay. Yon peyi kote yon fakti lopital ka mete yon fanmi k ap travay an fayit pa ka bay monn lan leson sou konfyans.

Sa ki rete pou Etazini

Anpil bagay toujou rete. Mache kapital ki pi fon yo, pi bon laboratwa rechèch yo, mak ki pi fò yo, ak yon bagay okenn rival pa ka kopye : monn lan toujou vle kwè nan nou. Twou konfyans 30 pwen an se pa yon vèdik sou teknoloji ameriken. Se yon vèdik sou kenbe-pawòl ameriken.

Men ann onèt sou revèy la, paske nenpòt moun ki di ou Etazini ka tou senpleman remete ansyen lòd la an plas ap vann ou yon bagay. Li ka deja twò ta pou reyafime lidèchip nou te genyen an. Pwochen jenerasyon lidè ameriken yo pral eritye yon monn ki chanje anpil : yon Ewòp ki vote pou bati pwòp sistèm pa li, yon Kanada k ap rasanble alyans nou te konn rasanble yo, yon Lachin ki gen modèl k ap mache lib sou senk kontinan, ak yon Sid mondyal ki aprann achte nan de bò yo epi ki pa bese tèt devan okenn. Monn sa a p ap remèt respè li pase yon dekad ap retire a. Ansyen chèz nan tèt tab la disparèt. Sa ki ka genyen toujou, se chèz moun fè plis konfyans lan nan yon tab ki pi gran, e menm sa a gen yon fenèt k ap fèmen.

3 novanm, Ameriken yo eli yon nouvo Chanm ak yon nouvo Sena. Mwen p ap di pèsonn kijan pou yo vote, epi sa pa konsène yon sèl pati. Sa konsène sa 120yèm Kongrè a ap fè nan san premye jou li yo. Nouvo Chanm lan ak nouvo Sena a dwe anbrase defi IA a menm jan yon Kongrè lontan te anbrase kous espas la : yon vrè estrateji nasyonal IA, pwogram ekspòtasyon ki livre toutbon, modèl ameriken ouvè monn lan ka kenbe nan men l, ak yon prezans ameriken vizib Lagos, Nairobi, São Paulo ak Libreville, pa sèlman Brisèl lè gen yon dispit. Epi li dwe mete fwon lakay la anndan estrateji sa a, paske se menm pwojè a : deplase vrè resous soti nan lagè nou pa t bezwen yo ale nan de byen ki te bati prestij ameriken an : sitwayen an sante ak yon sistèm edikasyon monn lan fè liy pou antre ladan l.

Monn lan ap gade eleksyon sa a pou yon sèl siyal : èske Etazini ka toujou aji ?

Mwen se yon imigran. Mwen chwazi peyi sa a sou parye ke li kapab. Mwen bati konpayi mwen isit la sou menm konviksyon mwen ofri kliyan mwen yo : posede teknoloji ou, kenbe done ou, kontwole avni ou. Se sa souvrennte vle di pou yon biznis, e se sa lidèchip vle di pou yon nasyon.

Monn lan sispann tann Etazini. Li poko sispann gade. De pwochen ane yo ap deside si li janm vire gade ankò.

Nouvo atik pa imèl

Resevwa pwochen atik la an premye.

Yon imèl chak fwa mwen pibliye. Nòt sou IA, Afrik, Ayiti, ak biznis san fwontyè. Pa gen spam, ou ka kite nenpòt lè.

Imèl ou sèvi sèlman pou voye nouvo atik. Reponn nenpòt imèl pou dezabòne.

Pataje l

Si atik sa a fè w reflechi, voye l bay yon moun k ap jwenn menm benefis la.

Kesyon atik sa a reponn

Kisa IA souvren ye ?

IA souvren vle di yon nasyon oswa yon biznis posede epi kontwole entèlijans atifisyèl li depann de li a : modèl yo, materyèl yo mache sou li a, done yo sèvi yo, ak kapasite pou kontinye fonksyone kèlkeswa yon founisè, yon chanjman pri oswa desizyon yon gouvènman etranje.

Poukisa konfyans mondyal nan konpayi teknoloji ameriken yo ap bese ?

Bawomèt Edelman nan jwenn konfyans nan teknoloji ap bese toupatou nan kòmansman 2026, ak konfyans nan teknoloji ameriken apeprè 30 pwen anba pa Lachin. Pami kòz yo : politik ki pa previzib, restriksyon ekspòtasyon, dominasyon kèk founisè ameriken sou enfrastrikti kritik, ak siyal anndan peyi a tankou gwo revokasyon nan teknoloji, fayit medikal ak pòt k ap fèmen pou etidyan entènasyonal yo.

Kisa Ewòp ap fè sou depandans li sou teknoloji ameriken ?

An janvye 2026, Palman ewopeyen an vote 471 kont 68 pou yon ajennda souvrennte teknolojik, ki gen ladan pwojè enfrastrikti nimerik piblik EuroStack ak priyorite pou kòd ouvè nan acha piblik, pou diminye depandans sou twa konpayi ameriken ki kenbe apeprè 70 pousan mache nuaj Ewòp la.

Kisa nouvo Kongrè ameriken an ta dwe fè sou IA apre eleksyon mi-manda 2026 yo ?

Trete IA menm jan yon Kongrè lontan te trete kous espas la : pase yon vrè estrateji nasyonal IA, finanse pwogram ekspòtasyon ak patenarya ki livre toutbon, sipòte modèl ameriken ouvè monn lan ka adopte, parèt komèsyalman an Afrik ak an Amerik latin, epi rebati fondasyon sante ak edikasyon ki fè lidèchip ameriken an kredib.

Kiyès Jacques M. Jean ye ?

Jacques M. Jean se yon teknològ ak fondatè ameriken ki fèt an Ayiti. Li pase 25 an ap bati sistèm teknoloji nan 15 peyi pou konpayi tankou Honeywell ak Schneider Electric, li se fondatè ak PDG TechFides, li koprezide American Business Council Gabon, epi li fonde Levoila, Global Heritage Trust la.

Jacques M. Jean
Jacques M. Jean

Fondatè ak teknològ ameriken ki fèt an Ayiti. 25 ane teknoloji antrepriz nan Honeywell, Invensys ak Schneider Electric, ak pwojè nan 15 peyi. PDG TechFides, ko-prezidan fondatè American Business Council Gabon, fondatè ak prezidan Levoila.

Patisipe nan konvèsasyon an

Kisa ou panse?

Mwen li chak repons. Ak pèmisyon ou, mwen pibliye sa yo ki fè konvèsasyon an avanse.

Opsyonèl, pa janm parèt. Sèlman si ou vle yon repons.